Takım satın alırken ilk bakılan şey çoğu zaman fiyattır. Oysa bir parçanın üretim maliyetinde asıl belirleyici olan tezgâhın o parçaya harcadığı süredir. Bu yazıda parça başı maliyeti basit bir formülle hesaplayıp iki takımı sayılarla karşılaştırıyoruz.
Parça başı maliyetin bileşenleri
- Tezgâh maliyeti: Tezgâh saat ücreti (amortisman, enerji, operatör, bakım, genel giderler) × çevrim süresi.
- Takım maliyeti: Takım fiyatı ÷ takımın ömrü boyunca işlediği parça sayısı.
- Takım değiştirme maliyeti: Takım değiştirmek için tezgâhın durduğu süre ÷ takım ömrü.
- Hurda ve yeniden işleme: Ölçü dışı parçaların payı.
+ (Takım fiyatı ÷ takım ömrü)
+ (Tezgâh dk ücreti × takım değiştirme süresi ÷ takım ömrü)
Sayısal örnek
Tezgâh saat ücretinin 1.200 TL, yani dakikada 20 TL olduğu bir işleme merkezinde iki frezeyi karşılaştıralım. Takım değiştirme süresi her ikisi için de 3 dakika olsun.
| Takım A | Takım B | |
|---|---|---|
| Takım fiyatı | 1.000 TL | 1.600 TL |
| Takım ömrü | 200 parça | 300 parça |
| Çevrim süresi | 4,0 dk | 3,4 dk |
| Tezgâh maliyeti / parça | 80,00 TL | 68,00 TL |
| Takım maliyeti / parça | 5,00 TL | 5,33 TL |
| Takım değiştirme / parça | 0,30 TL | 0,20 TL |
| Toplam / parça | 85,30 TL | 73,53 TL |
Takım B, yüzde altmış daha pahalı olmasına rağmen parça başına yaklaşık 11,8 TL tasarruf sağlıyor. Yılda 10.000 parça üreten bir hat için bu, yaklaşık 118.000 TL demektir. Üstelik takım maliyetinin toplam içindeki payı her iki durumda da yüzde yedinin altında kalıyor.
Hesaba katılmayan gizli maliyetler
- Beklenmedik duruşlar: Kırılan takım, tezgâhı planlanandan uzun süre durdurur ve parçayı da hurdaya çıkarabilir.
- Kalite kontrol: Takım ömrü tutarsızsa operatör daha sık ölçüm yapmak zorunda kalır.
- Ek operasyonlar: Çapak alma veya ikinci bağlama gibi işlemler toplam süreyi uzatır. Bu konuda açılı kafa ve tek bağlamada işleme yazımıza bakabilirsiniz.
- Stok ve tedarik: Takımın zamanında gelmemesi, en pahalı takımdan daha pahalıya mal olabilir.
Doğru karar için ölçün
- Mevcut takımla çevrim süresini ve takım ömrünü (parça sayısı olarak) kaydedin.
- Yeni takımı aynı parça ve aynı ölçütlerle deneyin.
- Takım değiştirme ölçütünü önceden belirleyin: aşınma miktarı, yüzey kalitesi veya ölçü sapması.
- Sonuçları yukarıdaki formülle karşılaştırın.
Mentor Mühendislik olarak tezgâhınızda yaptığımız denemelerde çevrim süresi ve takım ömrü karşılaştırmasını bu yöntemle raporluyoruz. Kesme değerlerinin çevrim süresine etkisini karbür matkapla delik delme yazımızda somut bir örnekle gösterdik.
